وبلاگ
«اصول راهنما»ی عراقچی چه معنایی برای توافق دارد؟
«اصول راهنما»؛ نقشه راه مذاکرات
بر اساس اظهارات عراقچی و منابع آگاه، «اصول راهنما» یک توافق نهایی نیست، بلکه یک چارچوب مفهومی و دستورکار مشترک برای ادامه مسیر مذاکرات است. به عبارت دیگر، ایران و آمریکا پس از برگزاری دو دور گفتوگو و تبادل نظرهای فنی (که با حضور رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی نیز همراه بود)، توانستهاند بر سر اصول پایهای که مذاکرات بعدی بر اساس آن پیش خواهد رفت، به نتیجه برسند .
عراقچی در این باره تأکید کرد: «ایدههای مختلفی مطرح شد، این ایدهها به طور جدی بررسی شد و نهایتاً ما توانستیم به یک توافق عمومی بر سر برخی اصول راهنما دست یابیم.» . وی همچنین افزود که این تفاهم، یک «پنجره جدید فرصت» را گشوده است، اما رسیدن به توافق نهایی نیازمند زمان و بحثهای بیشتر است .
دو رکن اصلی تفاهم ژنو
اگرچه جزئیات دقیق این اصول به صورت رسمی منتشر نشده، اما گفته میشود نمایندگان دو کشور بر سر موضوعات چارچوبی که میتواند مبنایی برای دور بعدی مذاکرات باشد، بحث کردهاند. دو اصل مهم این چارچوب عبارت هستند از:
الف) بخش هستهای: شامل موضوع غنیسازی و مواد غنیشده. هدف اصلی در این بخش، ایجاد سازوکاری برای اطمینانیابی و شفافسازی در مورد عدم انحراف برنامه هستهای ایران به سمت اهداف نظامی است.
ب) تعهدات آمریکا: تعهدات واشنگتن برای لغو تحریمهای اقتصادی و مالی که بر مردم ایران تحمیل کرده است.
این همان معادله برد-بُردی است که ایران همواره بر آن تأکید داشته است. سید عباس عراقچی پیش از این در یادداشتی برای روزنامه گاردین، چارچوب پیشنهادی ایران را چنین ترسیم کرده بود: «نظارت و محدودیتهای آهنین بر غنیسازی در ازای لغو تحریمها.» . به نظر میرسد اصول راهنمای توافق شده در ژنو، دقیقاً بر پایه همین منطق استوار است.
از اصول تا متن: گام بعدی
اهمیت این تفاهم زمانی روشن میشود که به مرحله بعدی نگاه کنیم. عراقچی اعلام کرد که با توافق بر سر این اصول، اکنون مذاکرات وارد مرحله بررسی متن شده است . بر اساس این طرح، دو کشور قرار است ظرف روزهای آتی، متون پیشنهادی تفصیلی خود را در رابطه با هر یک از این مباحث تدوین و تبادل کنند. هدف نهایی، رسیدن به یک متن واحد است که دستورکار دور بعدی مذاکرات را تشکیل دهد.
وزیر امور خارجه عمان، بدر البوسعیدی، که میانجیگری این گفتوگوها را بر عهده داشت، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «کار زیادی هنوز باقی مانده، اما ایران و آمریکا با گامهای بعدی مشخص ژنو را ترک میکنند» . این نشاندهنده خوشبینی محتاطانه نسبت به تداوم فرآیند دیپلماتیک است.
چالشها و خط قرمزها
با وجود این فضای مثبت، چالشهای بزرگی پیش روی مذاکرات است. ایران همواره تأکید کرده که تنها درباره برنامه هستهای خود مذاکره خواهد کرد و توانمندی موشکی و مسائل منطقهای خط قرمز تهران است. رهبر معظم انقلاب، آیتالله خامنهای، نیز اخیراً بار دیگر تأکید کردند که برنامه موشکی ایران غیرقابل مذاکره است و «نوع و برد موشکها ربطی به آمریکا ندارد» .
در سوی دیگر، دونالد ترامپ رئیسجمهور آمریکا که در خروج قبلی از برجام نقش کلیدی داشت، گفته است که به طور «غیرمستقیم» در این مذاکرات نقش دارد و معتقد است تهران خواهان توافق است . با این حال، لحن تهدیدآمیز او درباره «تغییر رژیم» و همچنین حضور ناوگان نظامی آمریکا در منطقه، فضای مذاکرات را با سایهای از بیاعتمادی همراه کرده است .
تفاهم بر سر «اصول راهنما» در ژنو، یک گام رویهای مهم است که نشان میدهد دو طرف حداقل بر سر چارچوب گفتوگوها به نقطه مشترکی رسیدهاند. این تفاهم، مذاکرات را از فضای کلی گویی خارج کرده و وارد مرحله تدوین متن و جزئیات میکند. اکنون توپ در زمین دو کشور است تا با تدوین پیشنویسهای خود، مشخص کنند که آیا میتوانند بر سر یک «توافق پایدار» که منافع ملت ایران را تأمین کند، به نتیجه برسند. «انس ایران» تحولات پیش رو را از نزدیک دنبال خواهد کرد.